Trampın memorandumuna qarşı qəribə alyans – Kim qalib gələcək?
Azərbaycanın keçmiş xarici işlər naziri, tanınmış diplomat Tofiq Zülfüqarov öz "Facebook" səhifəsində regional gərginlik və Yaxın Şərqdə formalaşan yeni geosiyasi şəraitlə bağlı maraqlı təhlil paylaşıb. Keçmiş nazir ABŞ Prezidenti Donald Trampın təklif etdiyi regional memorandum ətrafında çox qəribə və sinxron fəaliyyət göstərən konfiqurasiyanın yarandığına diqqət çəkib.
SEPAH radikalları ilə Netanyahunu birləşdirən nədir?
Tofiq Zülfüqarov bildirib ki, Trampın memorandumuna qarşı tamamilə fərqli cəbhələrdə yer alan İrandakı adsız SEPAH radikalları və İsrailin Benyamin Netanyahu administrasiyası eyni vaxtda müqavimət göstərir. Keçmiş nazirin sözlərinə görə, bu qəribə konfiqurasiya və sinxronluq göstərir ki, hər iki tərəfi eyni məqsəd – İranın həyati əhəmiyyətli infrastrukturunun dağıdılması və bunun nəticəsi olaraq dövlətin sosial-siyasi kollapsa sürüklənməsi hədəfi birləşdirir.
Diplomat bu tərəflərin daxili motivlərini belə izah edib:
SEPAH radikalları formalaşmaqda olan yeni daxili güc iyerarxiyasında öz xüsusi çəkilərini qorumaq və özlərini legitim xarici siyasət aktoru kimi təsdiqləmək üçün gərginliyin davam etməsində maraqlıdırlar.
Benyamin Netanyahu administrasiyası isə İsraildə növbəti seçkilərə hazırlaşdığı üçün bu gərginlikdən daxili siyasi xal qazanmaq məqsədilə istifadə edir.
Sülhün qəribə tərəfdarları
Keçmiş XİN rəhbəri bu dağıdıcı cəbhəyə qarşı dayanan digər koalisiyanın da tərkibinə görə az təəccüblü olmadığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu qarşı tərəfdə əsas rolları Donald Tramp administrasiyası, İranın rəsmi rəhbərliyi (Prezident Məsud Pezeşkian və XİN rəhbəri Abbas Araqçi), Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, həmçinin Pakistan və Fars körfəzi ölkələrinin bəzi liderləri bölüşür.
Kim və hansı ssenari qalib gələcək?
Tofiq Zülfüqarov proseslərin inkişafı fonunda regionu gözləyən iki mümkün ssenarini önə çıxarıb:
Suriyaşma ssenarisi:
Əgər SEPAH radikallarının və Netanyahunun regionu gərginlikdə saxlamaq cəhdləri üstün gələrsə, memorandum iflasa uğrayacaq. Bu halda İrana qarşı genişmiqyaslı infrastruktur zərbələri ölkəni daxildən etnik, sosial və siyasi cəhətdən parçalayaraq mərkəzi hakimiyyətin olmadığı xaotik bir Suriya ssenarisi ilə üz-üzə qoya bilər.
Yenidənqurma ssenarisi:
Əgər Tramp, Pezeşkian, Ərdoğan və Körfəz koalisiyasının diplomatik iradəsi qalib gələrsə, İranda daxili sistemin yumşalması və iqtisadi transformasiya qaçılmaz olacaq. Bu ssenari sanksiyaların mərhələli şəkildə götürülməsi müqabilində nüvə iddialarından geri çəkilməyi və xarici investisiyalar hesabına iqtisadiyyatın xilasını nəzərdə tutur. Bu isə rejim daxilində tədrici transformasiyaya səbəb ola bilər.